پیش از معرفی هشت ماژول مدیریت دانش، همچنین پیش‌دوره و مفاهیم اولیه‌ای که در آن ارائه شد، لازم می‌دانم ابتدا برخی کلیات را توضیح دهم؛ پیتر دراکر (یکی از اندیشمندان برجسته مدیریت) اعتقاد دارد که ما در میدان جنگ اقتصادی قرار داریم؛ جنگی که راه گریزی از آن نیست و ابزار اصلی این میدان، دانش است.

در گذشته، رهبران بازار (Market Leaders) عمدتاً بر مبنای تولید برتری پیدا می‌کردند، اما امروز مزیت رقابتی بر پایه دانش شکل می‌گیرد. اما پرسش مهم این است: تفاوت «علم» و «دانش» چیست؟ در بسیاری از دوره‌هایی که این موضوع مطرح می‌شود، کمتر شاهد تعریف دقیق و شفاف از تفاوت این دو بوده‌ایم. گاه علم و دانش مترادف در نظر گرفته می‌شوند و تعریف واحدی از آن‌ها ارائه نمی‌شود.

به‌صورت اجمالی می‌توان گفت:

• علم مجموعه‌ای از فعالیت‌های فکری و عملی است که شامل مطالعه نظام‌مند ساختار و رفتار جهان فیزیکی و طبیعی از طریق مشاهده و آزمایش است.
• دانش شامل حقایق، اطلاعات و مهارت‌های فردی است که از طریق تجربه، آموزش و یادگیری به دست می‌آید و درک نظری یا عملی از یک موضوع را در بر می‌گیرد.

در کنار این دو مفهوم، «تجربه» نیز مطرح می‌شود. معمولاً این سه واژه (علم، دانش و تجربه) در کنار یکدیگر استفاده می‌شوند، اما همچنان درباره تعریف دقیق و مرزبندی آن‌ها اختلاف‌نظر وجود دارد.

برداشت شخصی من (پس از مطالعات و تجربه‌های متعدد) این است که: ما از طریق تجربه، دانش را از دل علم استخراج می‌کنیم. به بیان دیگر، تجربه پلی است که علم را به دانش کاربردی تبدیل می‌کند. این نکته به نظر من یکی از بنیادی‌ترین موضوعاتی است که در مدیریت دانش باید به آن توجه کرد.

برای روشن‌تر شدن موضوع، به حوزه معدن و صنایع معدنی اشاره می‌کنم: زمین‌شناسی و اکتشاف (مشابه ریاضیات یا فیزیک) در زمره علوم پایه قرار می‌گیرند، اما هنگامی که وارد مرحله اکتشاف عملی، استخراج و سپس فرآوری و متالورژی می‌شویم، ترکیبی از علم و دانش شکل می‌گیرد.

هرچه جلوتر می‌رویم (از اکتشاف تا فرآوری و متالورژی صنعتی) حرکت ما از سمت علم صرف به سمت دانش کاربردی بیشتر می‌شود. البته این حرکت کاملاً خطی نیست؛ بلکه حالتی دورانی و تعاملی دارد. در جلسات بعدی، با طرح مباحث تکمیلی، این ارتباط و چرخه میان علم، دانش و تجربه روشن‌تر خواهد شد.

ان‌شاءالله در ادامه مسیر، این مفاهیم به‌تدریج برای همه ما شفاف‌تر خواهد شد.